Wat is BPPD?
BPPD staat voor Benigne Paroxysmale Positie Duizeligheid is de meest voorkomende aandoening van het binnenoor.
Vrij vertaald betekent de aandoening dat het een onschuldige, aanvalsgewijze, positie-afhankelijke draaiduizeligheidsklacht is.
De aandoening veroorzaakt plotse, kortdurende momenten van draaiduizeligheid voornamelijk veroorzaakt doordat de patiënt verandert van positie in de ruimte of verandert van hoofdpositie.
Hoewel BPPD als intens en bedreigend kan worden ervaren, is BPPD als aandoening zelf onschuldig. Het gevolg van het hebben van een BPPD is dan wel weer een potentieel gevaar. De patiënt is met de aanwezigheid van de aandoening valgevaarlijker.
Wat veroorzaakt BPPD?
Om te begrijpen wat er in het evenwichtsorgaan misgaat, is het belangrijk om te weten hoe het evenwichtsorgaan normaliter werkt.
Beide binnenoren bestaan uit een slakkenhuis en een evenwichtsorgaan. Globaal bestaat het evenwichtsorgaan uit 2 delen: 2 otolietorganen (de utriculus en de sacculus) en de drie halfcirkelvormige kanalen. De otolietorganen en de halfcirkelvormige kanalen hebben allen een eigen taak in het evenwichtsorgaan. Samengevat reageert het evenwichtsorgaan op de
zwaartekracht en in met welke snelheid en in welke richting wij ons bewegen.
Het evenwichtsorgaan is gevuld met een vloeistof, endolyfme genaamd. Bij
hoofdbewegingen wordt de endolymfe in beweging gebracht. Door de beweging van de vloeistof buigen haarcellen af, wat een prikkel afgeeft aan zenuwen. De hersenen registreren deze prikkel waardoor het informatie krijgt over de snelheid en richting waarin het hoofd zich begeeft. Dit supersnelle systeem werkt nauw samen met onze visus, de ogen volgen de evenwichtsorganen in samenspraak met het brein.
Het gebied dat de zwaartekracht registreert bevat kleine kristallen (otolieten) die op een geleiachtig membraan liggen onder in de sacculus en utriculus
Als er onverhoopt een deel van deze kristallen terecht komt in de halfcirkelvormige kanalen, spreken we van een BPPD.
De normale registratie van vloeistof beweging en afbuiging van haarcellen wordt plots verstoord door de aanwezigheid van deze kristallen in het kanaal. Waar het kanaal normaliter alleen rotaties en versnellingen doorgeeft aan het brein, ontvangt het brein plotseling ook een extra signaal. De zwaartekracht speelt mee bij de verplaatsing van de kristallen in het kanaal. Een abnormale prikkel en het brein registreert deze verstoring als een draaiduizeligheidsgevoel.
Wat zijn de redenen voor het ontwikkelen van een BPPD?
BPPD ontstaat in de meeste gevallen ideopathisch; dit betekent dat je de klachten kunt krijgen zonder aanwijsbare oorzaak of reden. Dit wordt ook wel primaire BPPD genoemd.
De volgende factoren kunnen een rol spelen om een idiopathische BPPD te ontwikkelen:
- Hogere leeftijd;
- Vrouwelijk geslacht;
- Langdurig in ongebruikelijke hoofdhoudingen, bijvoorbeeld als je lang met je hoofd achterover ligt bij tandarts of kapper;
- Een te kort aan Vitamine D;
- Osteopenie/osteoporose.
Een secundaire BPPD is een BPPD met een aanwijsbare oorzaak:
- Operatie aan het oor;
- Een hoofdtrauma;
- Infecties van het binnenoor;
- Onderliggende aandoeningen van het evenwichtsorgaan zoals de ziekte van Ménière of een neuritis vestibularis;
- Medicatie die het evenwichtsorgaan beschadigt;
- Langdurige bedrust.
In vergelijking met een idiopathische BPPD kan een secundaire BPPD in beide
evenwichtsorganen voorkomen (bilateraal). De praktijk leert dat een bilaterale BPPD hardnekkiger is om te behandelen.
Wat zijn de symptomen van BPPD?
Het kenmerkende symptoom van BPPD is een kortstondige aanval van draaiduizeligheid (vertigo) die meestal korter dan 60 seconden duurt.
Een BPPD kan na ongeveer 40 dagen vanzelf over gaan. BPPD heeft een aardige kans op herhaling; eenmaal ooit gehad, heb je meer kans om de klachten nog eens terug te krijgen.
De klachten van BPPD gaan meestal samen met een nystagmus; onwillekeurige
oogbewegingen passend bij het aangedane halfcirkelvormige kanaal. Dit is tevens de reden dat de patiënt de kamer ziet draaien ten tijde van een aanval.
De klachtenintensiteit kan sterk per persoon verschillen. Sommige patiënten ervaren een milde duizeligheid, terwijl andere het als zeer intens ervaren soms gepaard gaande met misselijkheid en overgeven.
Wat zijn de triggers van BPPD?
Om een BPPD te diagnosticeren zal de fysiotherapeut enkele provocatietesten uitvoeren. Hierbij wordt gekeken of de herkenbare klachten van de patiënt zijn op te wekken.
Bij de testen zal de fysiotherapeut de patiënt in enkele posities, waarbij met name de hoofdpositie belangrijk is.
De fysiotherapeut controleert de oogbewegingen van de patiënt daarbij. De richting van de eerder genoemde nystagmus wordt gebruikt om vast te stellen in welk evenwichtsorgaan en halfcirkelvormig kanaal de kristallen zich bevinden.
Als de klachten optreden zal het duizeligheidsgevoel relatief snel op komen, meestal na enkele seconden. De klachten zullen daarna in het gros van de gevallen ook weer snel uitdoven. Het in beweging komen van de kristallen prikkelt het duizelige gevoel, maar als de kristallen naar het laagste deel van het kanaal zijn gezakt is de patiënt niet meer duizelig.
Hoe wordt een BPPD vastgesteld als diagnose?
In de meeste gevallen wordt een aanval van BPPD uitgelokt door het veranderen van de hoofdhouding. Voorbeelden zijn:
- Gaan liggen;
- Omdraaien in bed;
- Overeind komen uit bed;
- Opkijken;
- Bukken of neerwaarts buigen van het hoofd.
Wat is de behandeling van een BPPD?
Een BPPD wordt behandeld met behulp van bevrijdingsmanoeuvres of
repositioneringsmanoeuvres.
Deze manoeuvres zijn een effectieve en niet-invasieve behandeling voor alle vormen van BPPD.
Een gespecialiseerde fysiotherapeut kan door middel van een reeks bewegingen de kristallen uit het halfcirkelvormige kanaal brengen. Zodanig dat de klachten van de patiënt niet meer getriggerd worden door hoofdposities.
Bekende vormen van bevrijdingsmanoeuvres zijn de Epley manoeuvre, Semont manoeuvre en de BBQ roll.
Meestal heeft de behandeling snel effect, gemiddeld verbeteren de klachten sterk binnen één tot vier behandelingen.